Quritilgan o'rik bog'dan eksportga tayyor qadoqqacha qanday yo'l bosadi?

Bog'dan eksportga tayyor qadoqqacha bo'lgan yo'lni yagona liniya deb tasavvur qilish chalg'itadi. Aslida ikki oqim bor: oltingugurtlangan, ya'ni to'q sariq o'rik va tabiiy, quyoshda quritilgan o'rik. Dastlabki bosqichlar o'xshash, jarayon esa oltingugurtlash nuqtasida ajraladi.

Quyida ikkala oqimning bosqichlarini ketma-ket bayon qilamiz. Zavod bosqichlarining mashina tomoni uchun quritilgan o'rikni qayta ishlash liniyasi sahifasiga qarang.

Hosil yig'ish

Jarayon mevani to'g'ri pishganlik darajasida yig'ishdan boshlanadi. Turkiyada, ayniqsa Malatya mintaqasida hosil odatda yoz faslida yig'iladi. Mevani juda erta uzish shakar va aromaning shakllanishiga salbiy ta'sir qiladi, ortiqcha pishib ketishi esa tashish, quritish va keyingi jarayonlarda ezilish xavfini oshiradi. Yig'ilgan o'riklar quritish maydoniga olib boriladi.

Oltingugurtlash, faqat oltingugurtlangan o'rikda

To'q sariq rangli tijorat quritilgan o'rigi ishlab chiqarilsa, yangi mevalar quritishdan oldin oltingugurtlashdan o'tkaziladi. O'riklar yopiq oltingugurtlash xonasiga joylanadi va oltingugurt dioksidi (SO2) ta'siriga qo'yiladi.

Bu bosqichning asosiy maqsadlari:

• 01To'q sariq va sariq rangni saqlash
• 02Fermentativ qorayishni sekinlashtirish
• 03Mikroblar rivojlanishini cheklash
• 04Saqlashga chidamlilikni oshirish

Tabiiy quritishda bu bosqich yo'q. Meva oltingugurtsiz, tabiiy yo'l bilan quritiladi, shuning uchun mahsulot vaqt o'tishi bilan jigarrang va to'q tus oladi.

Birinchi quritish

O'riklar quritish maydonchalariga yoki mos yuzalarga yoyilib, quyosh ostida qoldiriladi. Bu yerda ko'pchilik e'tibordan chetda qoldiradigan tafsilot bor: danak yangi mevani ikkiga bo'lib darrov olinmaydi. An'anaviy ishlab chiqarishda meva avval butun holida ma'lum darajada quritiladi. Shunda meva bir oz suv yo'qotib yumshaydi va danak etdan osonroq ajraladi.

Danak ajratish

Meva yetarli dastlabki quruqlikka yetgach danak ajratiladi. Malatyada bu jarayon pitlatma deb ataladi: meva qo'l bilan bosiladi va danak tashqariga chiqadi. Shu tariqa o'rik ikkiga kesilmasdan o'ziga xos butun shaklini saqlab qoladi. Bu nuqta tijorat jihatidan muhim, chunki jahon bozorida ko'rayotganimiz butun quritilgan o'rikning tipik shakli aynan shu jarayonda hosil bo'ladi.

Ikkinchi quritish

Danagi olingan o'rik yana quyoshga qo'yiladi va mo'ljallangan saqlash hamda qayta ishlash sharoitlariga mos namlik darajasiga yetguncha quritiladi. Endi qo'limizda xom quritilgan o'rik bor. Shu yergacha bo'lgan qism asosan qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi va quritish jarayoni, undan keyingisi esa zavoddagi sanoat liniyasi.

Zavodga qabul

Ishlab chiqaruvchilardan kelgan quritilgan o'riklar zavodga qabul qilinadi. Partiyalar odatda kelib chiqishi, navi, o'lchami, rangi, namligi, nuqson ulushi va oltingugurt darajasiga qarab baholanadi. Zarur bo'lganda namuna olinib laboratoriya tekshiruvlari o'tkaziladi.

Dastlabki tozalash va begona jismlarni ajratish

Daladan kelgan mahsulot to'g'ridan to'g'ri qadoqlash liniyasiga berilmaydi. Avval begona moddalar chiqarib tashlanadi:

• 01Tosh, tuproq va qum
• 02Bandlar va barglar
• 03Danak va danak bo'laklari
• 04Boshqa begona jismlar

Bu bosqichda elaklar, aspiratsiya tizimlari, tosh ajratgichlar, magnitlar va turli mexanik tozalash uskunalari ishlatilishi mumkin.

Yuvish

So'ngra quritilgan o'rik sanoat yuvish liniyasiga kiradi. Yuvishdan maqsad faqat ko'zga ko'ringan kirni ketkazish emas: mahsulot yuzasidagi chang, qum, yopishgan kir va qishloq xo'jaligidan qolgan yuza qoldiqlarini olib tashlash ko'zda tutiladi. Mahsulotga qarab purkash, botirish, barabanli yuvish, tebranishli yuvish yoki ularning birikmasi qo'llanishi mumkin. Yaxshi loyihalanmagan yuvish tizimi bu yerda jiddiy muammo tug'diradi: o'rik keragidan ortiq suv olsa, keyingi jarayon va saqlash muddati ta'sirlanishi mumkin.

Ortiqcha suvni ketkazish

Yuvishdan chiqqan o'rik yuzasida erkin suv bo'ladi. Bu suv tebranish, havo puflash va ventilyatorli tizimlar yordamida imkon qadar ketkaziladi. Maqsad mahsulotni qaytadan quritish emas, yuzada qolgan erkin suvni nazorat ostida olib tashlashdir.

Tindirish va namlikni muvozanatlash

Bu bosqich quritilgan meva jarayonida juda muhim. Yuvishdan va zarur bo'lganda nazorat ostida namlantirishdan so'ng mahsulot ma'lum muddat tindirilib, namlik uning ichida bir tekisroq taqsimlanishi ta'minlanadi. Shunda tashqarisi haddan ortiq ho'l, ichi qattiq mahsulot o'rniga muvozanatliroq tuzilma olinadi. Maqsadli bozorga qarab yumshoqroq yoki qattiqroq mahsulot tayyorlanishi mumkin.

Kalibrlash

Keyin o'riklar kattaligiga qarab saralanadi. Tijorat mahsulotini standartlashtirish uchun kalibrlash muhim: bitta qadoq ichida iloji boricha bir xil kattalikdagi mahsulot bo'lishi talab qilinadi. Jarayon mexanik diametr va elak tizimlari yoki tasvirni qayta ishlash texnologiyalari bilan bajarilishi mumkin.

Sifat bo'yicha saralash

Kalibrlangan mahsulot ichidan nuqsonli o'riklar ajratiladi: haddan tashqari to'q, dog'li, parchalangan, chirigan yoki mog'orlagan, shakli buzilgan mahsulot va begona jismlar aniqlanib chiqarib tashlanadi. An'anaviy tarzda bu ish yoritilgan saralash tasmalarida operatorlar tomonidan bajariladi. Zamonaviy korxonalarda bunga kamera va optik saralash tizimlari qo'shiladi. Optik saralagich, ayniqsa rang va yuza nuqsonlarida inson ko'zi bajaradigan ishni yuqoriroq quvvatda standartlashtirishga yordam beradi.

Begona jism va oziq-ovqat xavfsizligi nazorati

Qadoqlashdan oldin mahsulot muhim nazorat nuqtalaridan o'tkaziladi. Korxonaga va mijoz standartiga qarab magnit, optik saralagich, rentgen va metall detektori kabi texnologiyalar qo'llanishi mumkin. Ayniqsa rentgen tosh, shisha, metall va zichlik farqi bo'lgan ba'zi begona jismlarni aniqlashda muhim yakuniy xavfsizlik qatlamini tashkil qilishi mumkin.

Yakuniy sifat va laboratoriya nazorati

Eksportga ketadigan mahsulotda partiya asosida turli tahlillar o'tkazilishi mumkin. Asosiy nazorat turlari:

• 01Namlik miqdori
• 02SO2 darajasi
• 03Pestitsid qoldiqlari
• 04Mikrobiologik mezonlar
• 05Mog'or va mahsulot nuqsonlari
• 06Fizik sifat va begona moddalar

Bu yerdagi chegaralar maqsadli mamlakat va mijoz spetsifikatsiyasiga qarab o'zgaradi.

Tortish va qadoqlash

Tasdiqlangan mahsulot qadoqlash bo'limiga o'tadi. Ikki asosiy sotuv shakli bor: sanoat yoki bulk qadoq, ya'ni katta karton quti hamda qopli va qutili tizimlar, va chakana qadoq, masalan 200 g, 250 g, 500 g yoki 1 kg iste'mol qadoqlari. Avtomatik liniyalarda jarayon mahsulot uzatish, tortish, dozalash, qadoqni to'ldirish, yopish, og'irlik nazorati, metall nazorati, etiketlash va qutilash tarzida davom etishi mumkin. To'ldirish va qadoqlash bosqichining mashinalari qadoq shakliga qarab tanlanadi.

Qutilash, palletlash va jo'natish

Yakuniy qadoqlar qutilarga joylanadi. Qutilar palletlanadi, etiketlanadi va partiya hamda kuzatuvchanlik ma'lumotlari belgilanadi. Shu tariqa mahsulotni qaysi ishlab chiqarish partiyasidan kelganidan tortib qaysi mijozga jo'natilganigacha kuzatib boradigan tizim shakllanadi.

Bosqichlarni bitta ketma-ketlikka jamlasak:

• 01Hosil yig'ish
• 02Oltingugurtlash (faqat oltingugurtlangan mahsulotda)
• 03Dastlabki quritish
• 04Danak ajratish
• 05Yakuniy quritish
• 06Zavodga qabul
• 07Dastlabki tozalash
• 08Yuvish
• 09Suvni ketkazish
• 10Namlikni muvozanatlash
• 11Kalibrlash
• 12Qo'lda va optik saralash
• 13Begona jism nazorati
• 14Sifat nazorati
• 15Tortish va qadoqlash
• 16Metall va rentgen nazorati
• 17Qutilash, palletlash va jo'natish

Bu yerdagi asosiy nuqta shu: quritilgan o'rik zavodi mevani quritadigan joy bo'lishi shart emas. Ko'p hollarda o'rik zavodga allaqachon quritilgan qishloq xo'jaligi xom ashyosi sifatida keladi. Zavodning asl vazifasi bu xom ashyoni toza, xavfsiz, bir jinsli, saralangan va mijoz spetsifikatsiyasiga mos tijorat mahsulotiga aylantirishdir.